Ποιες είναι οι διαφορές ανάμεσα στο Σότο και στο Ρινζάι Ζεν;

Η κύρια διαφορά ανάμεσα στις δύο σχολές είναι όσον αφορά το Ρινζάι Ζεν η πρακτική των Κοάν. Στο Σότο Ζεν οι ασκούμενοι διαλογίζονται κοιτάζοντας τον τοίχο προφανώς ως αναφορά σtον πρώτο Πατριάρχη του Ζεν Μποντιντάρμα, ο οποίος σύμφωνα με την παράδοση διαλογίστηκε σε αυτή την θέση μέσα σε μια σπηλιά για εννιά χρόνια. Εν αντιθέσει στο Ρινζάι οι ασκούμενοι διαλογίζονται κοιτάζοντας το κέντρο της αίθουσας. Η κύρια διαφορά ανάμεσα στις δύο παραδόσεις είναι η πρακτική των Κοαν που είναι ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό της παράδοσης Ρινζάι.

Αξίζει να σημειωθεί ότι με την πάροδο του χρόνου πολλοί Ζεν δάσκαλοι χρησιμοποιούσαν και τις δύο μεθόδους για παράδειγμα καλώντας τους μαθητές να καθίσουν για μία περίοδο κοιτάζοντας τον τοίχο και μια άλλη περίοδο κοιτάζοντας το κέντρο της αίθουσας (Zendo), χρησιμοποιώντας Mon-do και Κοάν . Μπορούμε να ισχυριστούμε πως ενώ το Σότο Ζεν δηλώνει ότι είναι αρκετό να καθόμαστε χωρίς σκοπό (Shikantaza)  για να βιώσουμε την θεμελιώδη φύση του Βούδα στο Ρινζάι ο μαθητής ωθείται να βιώσει την εμπειρία της αφύπνισης κάτι που μπορεί να γίνει μόνο ξαφνικά ,δηλαδή η Φώτιση δεν μπορεί να είναι το αποτέλεσμα προοδευτικής εργασίας αλλά είναι μια εμπειρία που συμβαίνει ξαφνικά. Για αυτόν το λόγο οι μαθητές του Ρινζάι ορίζουν την πρακτική τους σαν την Σχολή της Αιφνίδιας Φώτισης.

Τι είναι τα Κοάν;

Τα Κοάν είναι στην κυριολεξία δημόσια έγγραφα δηλαδή προβλήματα φαινομενικά χωρίς λογική που προτείνονται από τον δάσκαλο στον μαθητή ο οποίος πρέπει να τα λύσει. Στην πορεία της πρακτικής υπάρχουν συγκεκριμένες συναντήσεις (Sanzen) όπου ο ασκούμενος που έχει λάβει το Κοάν πηγαίνει ατομικά στον δάσκαλο να δώσει την απάντηση του ακολουθώντας ένα αυστηρό και καθορισμένο πρωτόκολλο. Ανάλογα με την απάντηση του θα λάβει χρήσιμες ενδείξεις ώστε να προχωρήσει στην διερεύνηση του. Το πρώτο Κοάν που χρησιμοποιείται ονομάζεται Ken-Sho Κοάν (Ken=βλέπω, Sho =ουσία). Επομένως το Kensho Κοάν είναι το Κοάν που επιτρέπει στον μαθητή να δει, να βιώσει την αληθινή φύση του Βούδα. Στην ουσία τα Κοάν είναι δομημένα με ένα τέτοιο τρόπο ώστε να φέρουν τον ασκούμενο αντιμέτωπο με μία αντίφαση που δεν μπορεί να λυθεί με την λογική και της οποίας ο σκοπός είναι να παρακάμψει το σύστημα της λογικής μέσα από μία κατανόηση που την υπερβαίνει . ¨Όταν το μυαλό δεν αντέχει πλέον την ένταση που προκαλείται από την ανικανότητα να λύσει το πρόβλημα, ένα ξαφνικό γεγονός συμβαίνει, μία στιγμή διαύγειας η οποία εμπεριέχει όλη την ύπαρξη του ασκούμενου.

Ποιες είναι οι απόψεις του Ζεν όσον αφορά το κάρμα και την επαναγέννηση;

Το κάρμα και η επαναγέννηση αποτελούν τμήμα του πρωταρχικού Βουδισμού. Πρέπει να έχουμε υπόψη ότι ο Βουδισμός γεννήθηκε στην Ινδία, όπου μία πνευματική παράδοση της οποίας οι αρχές βασίζονται σε αυτά τα δύο στοιχεία ήταν και είναι ακόμα κυρίαρχη. Εάν όμως εφαρμόζονταν στην πρακτική μας θα ανακαλύπταμε πως είναι ένα μεγάλο εμπόδιο δηλαδή μία δικαιολογία για να αναβάλουμε ή να μην αντιμετωπίσουμε το θεμελιώδες ζήτημα το οποίο συνίσταται στην αφύπνιση μας, στην ανάληψη των ευθυνών μας αυτήν τη στιγμή κατά την διάρκεια που βιώνουμε την ζωή μας. Η πεποίθηση πως οι τωρινές συνθήκες προέρχονται από πράξεις περασμένων ζωών ή η ανάγκη να δημιουργήσουμε τις σωστές συνθήκες για μία μελλοντική ζωή θα απείχε πολύ από το μήνυμα που οι δάσκαλοι συνεχώς θέτουν μπροστά στα μάτια μας κάθε στιγμή δηλαδή «Αφυπνισθείτε τώρα»

Τι μπορεί να προσφέρει το Ζεν;

Πολύ απλά την δυνατότητα να αφυπνιστούμε, να κατανοήσουμε ποιοι είμαστε και την θέση μας σε αυτόν τον κόσμο. Δεν πρέπει να πέφτουμε σε σύγχυση πιστεύοντας πως η πρακτική μας κάνει καλύτερους ή μας κάνει να αισθανθούμε καλύτερα. Για αυτό τον λόγο υπάρχουν μέθοδοι που μπορούν να απλοποιήσουν τη ζωή για οποιονδήποτε το επιθυμεί όπως η ψυχολογία. Το πιο σημαντικό που μπορεί να μας δώσει το Ζεν είναι η αποδοχή του εαυτού μας όπως ακριβώς είναι χωρίς να προσβλέπουμε σε βελτιώσεις και πλεονεκτήματα.

Είναι το Ζεν ένα είδος ανατολικής θρησκείας;

Μπορεί να οριστεί έτσι εάν εστιάσουμε στις τελετουργικές πλευρές της πρακτικής. Από την άλλη πλευρά η θρησκεία βιώνεται συνήθως σαν μία πίστη σε κάτι ανώτερο , έξω από εμάς που παρεμβαίνει στην ζωή μας αλλά σύμφωνα με όσα είπε ο Βούδας δεν είναι απαραίτητο να πιστέψουμε σε οτιδήποτε άλλο πέρα από τον εαυτό μας. Υπό αυτή την έννοια μπορούμε να πούμε ότι το Ζεν είναι μία πειραματική μέθοδος η οποία βασίζεται στο να δούμε την ίδια μας τη φύση ως το σημείο όπου κάθε αμφιβολία έχει επιλυθεί και υπάρχει μία άμεση εμπειρία του σύμπαντος.

Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στο Ζεν και το New Age;

Δεν θεωρούμε πως υπάρχει κάποια σχέση. Σε αυτή την περίπτωση συγκρίνουμε μία παγιωμένη και ‘ζωντανή’ παράδοση χιλίων ετών με μία κίνηση που ως ένα βαθμό έχει την τάση να δημιουργεί μία σύνθεση παραδόσεων στο πνευματικό πεδίο παίρνοντας στοιχεία από δω και από κει και η οποία όσον αφορά το Ζεν είναι περισσότερο ένα ‘διανοητικό’ εμπόδιο παρά μία αληθινά απελευθερωτική μέθοδος. Από την άλλη πλευρά σε καμία περίπτωση δεν επικρίνουμε κανέναν από τους ανθρώπους που ανήκουν στην κίνηση του New Age .Πολύ απλά οι δύο κόσμοι δεν έχουν πραγματική σχέση πέρα από το ότι και οι δύο ανήκουν στον πνευματικό δρόμο ο οποίος σε τελική ανάλυση δεν είναι για το Ζεν και τόσο πνευματικός υπό την έννοια ότι δεν υπάρχει διάκριση ανάμεσα στο υλικό και το πνευματικό. Το πνεύμα και η ύλη είναι μόνο δύο λέξεις που στην παράδοση του Ζεν ονομάζονται κενότητα και μορφή και δεν υφίστανται ξεχωριστά η μία από την άλλη.